Deprem Hukuku İzmir

Kısa Cevap

Deprem sonrası tazminat davası müteahhit, yapı denetim firması, proje müellifi ve belediye aleyhine TBK md. 470-486 ve 4708 sayılı Kanun kapsamında açılabilir. Haksız fiil zamanaşımı zararın öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıl olup yapı sorumluluğu süresi 20 yıldır. DASK başvurusu hasar tarihinden itibaren 15 iş günü içinde yapılmalı, idareye karşı tam yargı davası ise tebligattan itibaren 60 gün içinde açılmalıdır.

İzmir, Türkiye’nin en aktif deprem kuşaklarından birinde yer almakta olup deprem hukuku konusu şehir sakinleri için hayati önem taşımaktadır. 2020 İzmir depremi sonrası deprem tazminatı, müteahhit sorumluluğu ve yapı denetimi gibi konulardaki farkındalık önemli ölçüde artmıştır. Deprem sonrası hukuki süreç karmaşık bir yapıya sahip olup, yapı güvenliği, tazminat hakları ve sigorta talepleri birden fazla hukuk dalını ilgilendiren çok boyutlu bir değerlendirme gerektirir.

Deprem Sorumluluğu Zinciri

Deprem sonrası ortaya çıkan hasar ve can kayıplarında sorumluluk, tek bir kişi veya kuruma yüklenmez; aksine bir sorumluluk zinciri söz konusudur. Müteahhit, TBK md. 470-486 çerçevesinde inşaat kalitesi, kullanılan malzeme ve işçilikten sorumlu tutulur. 4708 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren yapı denetim firması, denetim eksikliklerinden dolayı sorumludur. Proje müellifi olan mimar ve mühendisler ise proje ve hesap hatalarından TBK md. 470 uyarınca sorumlu tutulabilir.

Kamu kurumları da bu sorumluluk zincirinden ayrı değildir. Belediyeler, ruhsat verme ve denetim görevlerini gereği gibi yerine getirmemekten AİYK md. 125 uyarınca sorumlu tutulabilir. Kat karşılığı inşaat sözleşmelerinde arsa sahibinin sorumluluğu ise Yargıtay içtihatlarıyla şekillenmiştir. Malzeme testlerinde hata yapan laboratuvarlar da 4708 sayılı Kanun kapsamında sorumlu tutulabilecek diğer bir halka olarak karşımıza çıkar.

Müteselsil Sorumluluk

Yapının hasarlı veya yıkık olmasında birden fazla kişi veya kurum kusurlu ise bunlar müteselsilen sorumlu tutulur. Bu ilke, zarar gören kişinin dilediği sorumlundan zararın tamamını talep edebilmesi anlamına gelir. Sorumlular kendi aralarındaki kusur oranlarına göre birbirlerine rücu edebilirler. Müteselsil sorumluluk, zarar görenin tazminata ulaşmasını kolaylaştıran önemli bir hukuki güvencedir.

Tazminat Kalemleri

Maddi Tazminat

Deprem nedeniyle uğranılan maddi zararlar kapsamlı biçimde tazmin edilebilir. Yapı hasarı veya yıkım bedeli, eşya ve envanter kaybı, oturulamayan süre boyunca ortaya çıkan kira kaybı, iş kaybı ve kazanç kaybı maddi tazminat kalemlerinin başında gelir. Depremde yaralanma yaşayan kişilerin tedavi masrafları ve herkesin katlanmak zorunda kaldığı geçici barınma giderleri de talep edilebilecek zarar kalemleri arasındadır.

Maddi tazminatın hesaplanmasında bilirkişi incelemesi büyük önem taşır. Yapı hasarının boyutu, malzeme ve işçilik maliyetleri, emsal kira değerleri ve kazanç kaybı hesaplamaları uzman bilirkişiler tarafından ayrıntılı raporlarla ortaya konur.

Manevi Tazminat

Deprem nedeniyle yaşanan acı, korku, psikolojik travma ve yakınlarını kaybetmenin verdiği derin üzüntü manevi tazminat talebinin temelini oluşturur. Yaşam kalitesinde meydana gelen düşüş de manevi tazminat hesaplamasında dikkate alınan faktörler arasındadır. Mahkemeler, manevi tazminat miktarını belirlerken olayın ağırlığını, tarafların ekonomik durumunu ve kusur oranlarını birlikte değerlendirir.

Destekten Yoksun Kalma

Depremde hayatını kaybeden kişinin bakmakla yükümlü olduğu eş, çocuklar ve anne-baba gibi yakınları destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir. Bu tazminat, hayatını kaybeden kişinin sağ kalsaydı bakmakla yükümlü olduğu kişilere sağlayacağı ekonomik desteğin karşılığı olarak hesaplanır ve uzun vadeli bir tazminat kalemi olarak önemli miktarlara ulaşabilir.

DASK (Zorunlu Deprem Sigortası)

DASK, tapu veya kat mülkiyetine sahip konutlar için zorunlu olan deprem sigortasıdır. Poliçe, bina hasarını belirlenen tavan bedele kadar karşılar; ancak eşya kaybı, kâr kaybı ve manevi zarar DASK kapsamı dışında kalır. Tavan bedel her yıl güncellenmekte olup hasar tarihinden itibaren 15 iş günü içinde başvuru yapılması gerekmektedir.

DASK kapsamı dışında kalan zararlar için iki farklı hukuki yol izlenebilir. Birincisi, isteğe bağlı konut sigortası (kasko) kapsamında sigorta şirketine başvurmaktır. İkincisi ise müteahhit, yapı denetim firması ve diğer sorumlulara karşı tazminat davası açmaktır. Her iki yol da birbirinden bağımsız olarak takip edilebilir.

Deprem Sonrası Cezai Sorumluluk

Deprem sonrası yıkılan veya ağır hasar gören yapılarda bilinçli taksirle ölüme veya yaralanmaya neden olan müteahhit, yapı denetim görevlisi ve belediye yetkilileri hakkında ceza davası açılabilir. TCK md. 85 kapsamında taksirle öldürme, TCK md. 89 kapsamında taksirle yaralama, TCK md. 257 kapsamında görevi kötüye kullanma ve TCK md. 184 kapsamında imar kirliliğine neden olma suçları gündeme gelebilir.

Cezai sorumluluk, tazminat davasından bağımsız olarak yürütülür. Ceza davasının sonucu hukuk davasını doğrudan bağlamaz; ancak ceza yargılamasında tespit edilen olgular hukuk hakimi tarafından dikkate alınır. Bu nedenle deprem mağdurlarının hem tazminat hem de ceza davası süreçlerini birlikte takip etmesi tavsiye edilir.

Deprem ve Kentsel Dönüşüm

6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapılar kentsel dönüşüm sürecine alınır. Deprem sonrası hasar tespiti yapılan yapılar için hasar tespit raporuna 30 gün içinde itiraz edilebilir. Riskli yapı tespitinin ardından yıkım ve yeniden inşa süreci başlar. Bu süreçte hak sahiplerine kira yardımı ve kredi desteği sağlanır. Kentsel dönüşüm sürecindeki hak kayıplarının önlenmesi için sürecin her aşamasında hukuki danışmanlık alınması önerilir.

Deprem Sonrası Hukuki Süreçlerde Zamanaşımı

Deprem kaynaklı tazminat davalarında zamanaşımı süreleri önem taşır. Haksız fiil zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halde 10 yıldır. İdareye karşı açılacak tam yargı davalarında süre, tebligat tarihinden itibaren 60 gündür. SGK iş kazası kapsamında açılacak davalarda ise farklı zamanaşımı süreleri uygulanır. Deprem sonrasında hukuki hakların zamanında kullanılması, tazminat taleplerinin güvence altına alınması açısından kritik öneme sahiptir.

Deprem ve Yapı Denetimi

4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamında yapı denetim kuruluşlarının sorumlulukları geniş tutulmuştur. Yapı denetim firmasının denetim görevini gereği gibi yerine getirmemesi halinde hem idari yaptırım hem de cezai sorumluluk gündeme gelir. Deprem sonrası hasar gören binalarda yapı denetim raporlarının incelenmesi, sorumluluk tespitinde belirleyici rol oynar.

Deprem Sonrası Acil Hukuki Adımlar

Deprem sonrasında hak kaybını önlemek için belirli adımların zamanında atılması hayati önem taşır. İlk olarak hasar tespit başvurusu yapılmalı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hasar tespit raporuna 30 gün içinde itiraz edilmelidir. DASK başvurusu hasar tarihinden itibaren 15 iş günü içinde yapılmalıdır. Depreme bağlı ölüm ve yaralanma hallerinde savcılığa suç duyurusunda bulunulması, cezai soruşturma sürecinin başlatılması açısından önemlidir.

Tüm taşınmaz hasarlarının fotoğraf ve video ile belgelenmesi, yapı ruhsatı ve proje belgelerinin güvence altına alınması ve komşu beyanlarının yazılı olarak alınması dava aşamasında güçlü delil oluşturur. Sigorta şirketine başvuru süresinin kaçırılmaması ve konut sigortası poliçesinin kapsamının kontrol edilmesi de acil olarak yapılması gereken işlemler arasındadır. Deprem mağdurlarının hukuki haklarını en kısa sürede öğrenmesi ve zamanaşımı sürelerini takip etmesi, tazminat haklarının korunması açısından belirleyici bir adımdır.

Depremde İşçi Hakları ve İş Kazası Kapsamı

Deprem sırasında işyerinde bulunan ve zarar gören işçiler açısından olay, 5510 sayılı Kanun md. 13 kapsamında iş kazası olarak nitelendirilebilir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması, yapının depreme dayanıklılığını denetlememesi veya tahliye planı hazırlamaması halinde işverenin kusur sorumluluğu doğar. İşçi veya hak sahipleri iş kazası tazminatı talep edebilir ve SGK rücu davası da gündeme gelebilir.

Deprem ve İdareye Karşı Tam Yargı Davası

Deprem nedeniyle zarar gören kişiler, kamu kurumlarının hizmet kusuru bulunduğu hallerde idare mahkemesinde tam yargı davası açabilirler. AİYK md. 125 uyarınca idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Belediyenin imar planına aykırı yapılaşmaya göz yumması, ruhsat denetim görevini ihmal etmesi veya afet öncesi alınması gereken önlemleri almaması hizmet kusuru olarak nitelendirilebilir. İdareye karşı tam yargı davası, tebligat tarihinden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır; bu sürenin kaçırılması halinde dava hakkı düşer.

İdareye başvuru yapılmadan doğrudan dava açılması da mümkün olup idareye başvuru halinde başvurunun reddinden veya 60 günlük zımni ret süresinin dolmasından itibaren 60 gün içinde dava açılmalıdır. İdari yargıda tazminat talebi, maddi ve manevi zarar kalemlerini kapsamakta olup bilirkişi raporuyla tespit edilen zarar tutarı üzerinden hüküm kurulmaktadır. Danıştay içtihatlarında deprem nedeniyle idarenin hizmet kusuru sorumluluğu geniş yorumlanmakta ve yapı denetim eksikliği ile imar planı ihlallerinin ağır hizmet kusuru oluşturduğu kabul edilmektedir. İdari yargıda dava açma süresinin kısa olması nedeniyle deprem mağdurlarının olabildiğince erken tarihte bir avukata başvurması ve süre hesabının doğru yapılması büyük önem taşımaktadır. Hukuk davası ile idari dava birbirinden bağımsız olarak yürütülebilir ve her iki yolun birlikte takip edilmesi tazminat talebinin güvence altına alınması açısından tavsiye edilir.

İlgili Konular

Deprem hukuku, birçok hukuk dalıyla iç içe geçmiş kapsamlı bir alandır. Taşınmaz değerlemesi ve mülkiyet uyuşmazlıkları için gayrimenkul hukuku, riskli yapı süreçleri için kentsel dönüşüm, tüm tazminat kalemleri için tazminat hukuku, DASK ve konut sigortası meseleleri için sigorta hukuku, kamu kurumlarının sorumluluğu için idare hukuku, bina yönetimi konuları için kat mülkiyeti ve imar uyuşmazlıkları için imar davası sayfalarımızı incelemenizi öneriyoruz.

İzmir’de deprem hukuku konusunda profesyonel desteğe ihtiyacınız varsa 0555 154 64 91 numarasından bize ulaşabilir veya online danışmanlık hizmetimizden faydalanabilirsiniz.