Kısa Cevap
Hukuk terimleri sözlüğü; davacı, davalı, müdahil, tensip, tahkikat, temerrüt, haciz, beraat, HAGB gibi yargılama sürecinde sık karşılaşılan kavramların açıklamalarını içerir. TCK (Türk Ceza Kanunu), TMK (Türk Medeni Kanunu), İİK (İcra ve İflas Kanunu), HMK (Hukuk Muhakemeleri Kanunu) ve CMK (Ceza Muhakemesi Kanunu) gibi temel kanun kısaltmaları da dava belgelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Terimlerin doğru anlaşılması, hukuki haklarınızı etkin biçimde kullanmanız için büyük önem taşır.
Hukuki süreçlerde sık karşılaşılan terimlerin açıklamalarını bu sözlükte bulabilirsiniz.
Genel Hukuk Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| Davacı | Davayı açan taraf |
| Davalı | Aleyhine dava açılan taraf |
| Müdahil | Davaya katılan üçüncü kişi |
| Bilirkişi | Teknik konuda mahkemeye yardımcı uzman |
| Tensip | Hakimin ilk inceleme kararı |
| Tahkikat | Delil toplama aşaması |
| Hüküm | Mahkeme kararı |
| Kesinleşme | Karara itiraz yollarının tükenmesi |
| Temerrüt | Borcun vadesinde ödenmemesi |
| Müteselsil | Zincirleme, birlikte sorumluluk |
| Rücu | Ödeme yapanın sorumluya dönmesi |
| Zamanaşımı | Hak düşürücü süre |
Ceza Hukuku Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| Şüpheli | Soruşturma aşamasındaki kişi |
| Sanık | Kovuşturma aşamasındaki kişi |
| Müdafi | Ceza davası avukatı |
| İddianame | Savcının suç isnadı belgesi |
| Beraat | Aklanma kararı |
| Mahkumiyet | Suçlu bulunma kararı |
| HAGB | Hükmün açıklanmasının geri bırakılması |
| Tutuklama | Yargılama süresince özgürlük kısıtlaması |
| Adli kontrol | Tutuklama alternatifi (imza, ev hapsi) |
| Denetimli serbestlik | Cezanın toplum içinde infazı |
| Erteleme | Cezanın belirli süre askıya alınması |
| Ön ödeme | Para ödeyerek ceza davasından kurtulma |
İcra Hukuku Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| İcra takibi | Alacağın devlet gücüyle tahsili |
| Haciz | Borçlunun mallarına el konulması |
| İhtarname | Resmi uyarı belgesi |
| Ödeme emri | Borçluya ödeme çağrısı |
| İtirazın iptali | Borçlu itirazına karşı dava |
| İtirazın kaldırılması | İcra mahkemesinde itirazın ortadan kaldırılması |
| Konkordato | Borç yapılandırma anlaşması |
| İflas | Borçlunun tüm malvarlığının tasfiyesi |
| Rehin | Alacağı güvence altına alan ayni hak |
| İpotek | Taşınmaz üzerindeki teminat hakkı |
Aile Hukuku Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| Nafaka | Bakım yükümlülüğü ödemesi |
| Velayet | Çocuğun bakım ve temsil yetkisi |
| İddet süresi | Kadının yeniden evlenemeyeceği 300 günlük süre |
| Mal rejimi | Eşlerin mal varlığı düzeni |
| Tenkis | Saklı payı aşan tasarrufun indirilmesi |
| Soybağı | Çocuk ile ebeveyn arasındaki hukuki bağ |
Miras Hukuku Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| Tereke | Ölen kişinin bıraktığı malvarlığının tamamı |
| Muris | Ölen kişi (miras bırakan) |
| Veraset ilamı | Mirasçılık belgesi |
| Saklı pay | Kanunun koruduğu minimum miras payı |
| Tenkis | Saklı payı aşan tasarrufların indirilmesi |
| Vasiyetname | Ölüme bağlı tasarruf belgesi |
| Mirasın reddi | Mirasçının mirası kabul etmemesi |
| Miras ortaklığı | Mirasçılar arasındaki elbirliği mülkiyeti |
İcra ve İflas Hukuku Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| İcra takibi | Alacağın zorla tahsili süreci |
| Haciz | Borçlunun malına el konulması |
| İflas | Tacirin borçlarını ödeyemez hale gelmesi |
| Konkordato | Borçların yeniden yapılandırılması |
| Rehin | Alacağı güvenceye alan ayni hak |
| İpotek | Taşınmaz üzerinde tesis edilen rehin |
| Ödeme emri | İcra dairesinin borçluya gönderdiği bildirim |
| İtirazın iptali | Ödeme emrine itirazın bertaraf edilmesi davası |
Ticaret Hukuku Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| Tacir | Ticari işletmeyi işleten kişi |
| Ticari işletme | Esnaf faaliyetini aşan gelir sağlayan işletme |
| Şirket | İki veya daha fazla kişinin ortak amaçla kurduğu tüzel kişi |
| Limited şirket | En az bir ortakla kurulan sermaye şirketi |
| Anonim şirket | Sermayesi paylara bölünmüş sermaye şirketi |
| Haksız rekabet | Dürüstlük kuralına aykırı rekabet eylemleri |
| Franchise | İşletme modelinin lisans karşılığı kullandırılması |
İdare Hukuku Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| İptal davası | İdari işlemin hukuka aykırılığının tespiti davası |
| Tam yargı davası | İdarenin verdiği zararın tazmini davası |
| İdari para cezası | İdari makamların uyguladığı mali yaptırım |
| Yürütmenin durdurulması | İdari işlemin uygulanmasının geçici olarak engellenmesi |
| İdari başvuru | Dava öncesi idareye yapılan itiraz |
Gayrimenkul Hukuku Terimleri
| Terim | Anlam |
|---|---|
| Tapu | Taşınmaz mülkiyet belgesi |
| İrtifak hakkı | Başkasının taşınmazından yararlanma hakkı |
| İntifa hakkı | Başkasının malından yararlanma hakkı |
| Şerh | Tapu kaydına düşülen uyarı notu |
| Ecrimisil | Haksız işgal tazminatı |
| Kamulaştırma | Devletin özel mülke el koyması |
| İzale-i şuyu | Ortaklığın giderilmesi davası |
Yargılama Sürecine İlişkin Terimler
| Terim | Anlam |
|---|---|
| Ön inceleme | Dava şartları ve ilk itirazların incelendiği duruşma |
| Tahkikat | Delillerin toplandığı ve değerlendirildiği ana yargılama aşaması |
| Sözlü yargılama | Tahkikatın tamamlanmasından sonra tarafların son sözlerini söylediği aşama |
| Islah | Dava dilekçesinin değiştirilmesi veya düzeltilmesi (HMK md. 176) |
| Bekletici mesele | Başka bir davanın veya işlemin sonucunun beklenmesi |
| Feragat | Davacının davasından vazgeçmesi |
| Kabul | Davalının davayı kabul etmesi |
| Sulh | Tarafların anlaşarak davayı sona erdirmesi |
| Arabuluculuk | Dava dışı uyuşmazlık çözüm yöntemi |
| Gider avansı | Yargılama masrafları için önceden yatırılan tutar |
| Adli yardım | Yargılama giderlerinden geçici muafiyet |
Sık Karıştırılan Hukuki Kavramlar
Hukuki süreçlerde bazı kavramlar birbirine sıkça karıştırılmaktadır. Bu kavramlar arasındaki farkların doğru anlaşılması, hukuki haklarınızı etkin kullanmanız açısından büyük önem taşır.
İtiraz ve İstinaf Farkı: İtiraz, aynı mahkeme veya icra dairesi nezdinde yapılan başvurudur; örneğin icra takibinde ödeme emrine itiraz icra müdürlüğüne yapılır. İstinaf ise ilk derece mahkemesi kararına karşı Bölge Adliye Mahkemesine (BAM) yapılan kanun yolu başvurusudur. İstinaf ile temyiz de farklıdır; istinaf BAM’a, temyiz ise Yargıtay’a yapılır.
Haciz ve İhtiyati Haciz Farkı: Haciz, kesinleşmiş icra takibi sonucunda borçlunun mallarına fiilen el konulmasıdır. İhtiyati haciz ise dava veya icra takibi öncesinde alacağın güvence altına alınması amacıyla mahkemeden alınan koruyucu bir tedbirdir. İhtiyati hacizde mallar satılmaz, yalnızca üzerlerine kayıt konulur.
Beraat ve Düşme Farkı: Beraat, sanığın yargılama sonunda aklanması, suçun işlenmediğinin tespiti anlamına gelir. Düşme ise şikayetin geri çekilmesi, zamanaşımı dolması veya sanığın ölümü gibi nedenlerle davanın sona ermesidir. Beraatte esastan karar verilirken, düşmede usule ilişkin bir karar söz konusudur.
Vekalet ve Vekaletname Farkı: Vekalet, bir kişinin başka bir kişiyi hukuki işlemlerde temsil etme yetkisidir. Vekaletname ise bu yetkiyi belgeleyen resmi evraktır ve noter huzurunda düzenlenir. Avukat ile müvekkil ilişkisinde avukata verilen vekaletname, avukatın müvekkili adına hukuki işlem yapmasını sağlar.
Nafaka Türleri: Tedbir nafakası, dava süresince geçici olarak ödenen nafakadır. Yoksulluk nafakası, boşanma sonrası yoksulluğa düşecek tarafa ödenir. İştirak nafakası ise çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkı olarak velayeti almayan ebeveynce ödenir. Her nafaka türünün koşulları ve miktarı farklıdır; detaylı bilgi için nafaka davası sayfamıza bakabilirsiniz.
Dava ve İcra Takibi Farkı: Dava, mahkemede yargılama yapılarak hüküm verilmesi sürecidir. İcra takibi ise kesinleşmiş bir alacağın devlet gücüyle zorla tahsil edilmesi sürecidir. Bazı alacaklar (senet, çek gibi) doğrudan icra takibine konu edilebilirken, ihtilaflı alacaklar için önce dava açılması ve mahkeme kararı alınması gerekir.
Tutuklama ve Gözaltı Farkı: Gözaltı, şüphelinin Cumhuriyet savcısının kararıyla kısa süreli (en fazla 4 gün) özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Tutuklama ise hakim kararıyla gerçekleştirilen ve daha uzun süreli bir özgürlük kısıtlamasıdır. Gözaltı savcılık aşamasında, tutuklama ise kovuşturma aşamasında uygulanır.
Hukuki Süreçlerde Kullanılan Kısaltmalar
Hukuki belgelerde ve mahkeme kararlarında sık kullanılan kısaltmaların bilinmesi, dava sürecinizi daha iyi takip etmenizi sağlar.
| Kısaltma | Açılımı |
|---|---|
| TCK | Türk Ceza Kanunu |
| TMK | Türk Medeni Kanunu |
| TBK | Türk Borçlar Kanunu |
| TTK | Türk Ticaret Kanunu |
| İİK | İcra ve İflas Kanunu |
| HMK | Hukuk Muhakemeleri Kanunu |
| CMK | Ceza Muhakemesi Kanunu |
| KMK | Kat Mülkiyeti Kanunu |
| AAÜT | Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi |
| HAGB | Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması |
| BAM | Bölge Adliye Mahkemesi |
| UYAP | Ulusal Yargı Ağı Projesi |
Bu kanunların numaraları ve güncel metinlerine Resmi Gazete veya mevzuat.gov.tr üzerinden erişilebilir. Kanun maddelerine referans verirken kanun adı ve madde numarasının birlikte belirtilmesi gerekir; örneğin “TCK md. 106” ifadesi Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesini ifade eder.
İzmir’de hukuki konularda profesyonel desteğe ihtiyacınız varsa 0555 154 64 91 numarasından bize ulaşabilir veya online danışmanlık hizmetimizden faydalanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Uzmanlık Alanları